Against socioeconomic marginality as a risk factor – 2

risk (flickr birdmanphotos)

In the previous blog post I discussed several arguments put forward by legal scholar Sonja Starr against including socioeconomic factors such as unemployment, low or lack of education, and homelessness in risk assessment instruments used for informing sentencing decisions.

Here is another argument, put forward by legal scholar Michael Tonry in an article titled ‘Legal and Ethical Issues in the Prediction of Recidivism’:

Tonry reiterates widely supported normative and ethical rules such as ‘don’t treat people differently based on the basis of social class’, that are ‘largely incompatible’ with sorting people into risk categories. Tonry describes how, in the US, in the 1970s federal parole guidelines initially allowed variables such as employment, education, residential status and family characteristics, but that these factors were gradually abandoned because ‘they are heavily correlated with race’. The 1991 parole guidelines do not include education, employment or family characteristics.

Continue reading

Pardon for productive members of society

barrier (hawksanddoves flickr)

The governor of New York, Mr. Cuomo, last month announced a pardon for thousands of people who were convicted of nonviolent crimes when they were 16 or 17 years old, but have in ten or more years thereafter not been convicted for other crimes. The pardon aims to remove the barriers that people who are convicted face to get a job. People would still answer ‘yes’ to the question about past conviction on application forms, but can show documentation that they have a pardon for that offence.

It is a ‘step forward for juvenile offenders’, indeed, as the New York Times’ editorial stated: ‘The plan is welcome news to those who have been shut out of jobs and otherwise marginalized because of minor offenses committed when they were still young.’

However, it could be far more helpful for those who have been unable to get jobs, if the pardon did not require that people prove they are ‘productive members of society’ already. To be eligible,

Continue reading

Nieuwe publicatie: ongelijkheid en het strafrecht

OKeefes Firehouse Pub (David Cornwell flickr) cropped

In het tijdschrift PROCES is een artikel van mijn hand gepubliceerd, getiteld ‘Sociaaleconomische ongelijkheid en het strafrecht: aanzet tot discussie’ (voor abonnees hier, anders hier de pdf). Hieronder is de inleiding te lezen.


In een recente strafzaak tegen een ‘voorheen prominente’ ondernemer erkende het gerechtshof ‘de maatschappelijke val die de verdachte heeft meegemaakt’: dat de ondernemer ‘diep is gevallen’ en ‘niet meer op de door hem gewenste manier in zijn levensonderhoud kan voorzien’, zag het hof als ‘een straf op zich’ [uitspraak hier; betreft het Havenschandaal]. Hoewel deze overweging misschien uitzonderlijk is, is het niet uitzonderlijk dat de rechter rekening houdt met de sociaaleconomische status van verdachten. Zo zijn rechters, in de woorden van de Raad voor de rechtspraak (RvdR), ‘eerder geneigd om mensen met werk een taakstraf op te leggen omdat gevangenisstraf vaak het einde van een baan betekent’. Ook hier kan meespelen dat het verlies van een baan een ‘straf op zich’ is. Daarnaast wordt werk doorgaans als ‘beschermende factor’ gezien. De hier geciteerde uitspraak van de RvdR is een reactie op een in opdracht van de raad uitgevoerd onderzoek door de Universiteit Leiden naar verschillen in straftoemeting op basis van etnische afkomst van daders. Verschillen op basis van etnische afkomst zijn reden tot zorg en vragen om onderzoek naar achterliggende oorzaken, terwijl verschillen op basis van werkstatus niet problematisch zijn, zo lijkt de RvdR te suggereren. [zie ook deze blogpost.]

Toch zou het goed zijn om hierover wel vragen te stellen. De afweging van de rechter om rekening te houden met een baan van de verdachte kan op zich te rechtvaardigen zijn. Maar meer algemeen roept het de vraag op in hoeverre de sociaaleconomische status van daders mag en moet meespelen in strafrechtelijke beslissingen. Leidt dat niet tot klassenjustitie? Een ‘maatschappelijke val’ is bijvoorbeeld exclusief voorbehouden aan prominente verdachten, wat betekent dat alleen zogeheten witteboordencriminelen kunnen profiteren van deze grond voor strafverlaging. Is het met oog op de hoge werkloosheid in de laatste jaren daders eigenlijk wel aan te rekenen dat ze geen werk hebben? In hoeverre is een (kennelijke) acceptatie van verschillen in straftoemeting op basis van werkstatus en maatschappelijke positie een reflectie van groeiende sociale ongelijkheden in onze samenleving? Het is hoog tijd, zo zal ik betogen, voor een hernieuwde discussie over de rol van sociaaleconomische status van verdachten en daders in strafrechtelijke beslissingen en mogelijke structurele bevoordeling en benadeling van sociale groepen in het strafrecht.

Lees hier het hele artikel: voor abonnees hier, anders hier de pdf.

image: O’Keefe’s Firehouse Pub (modified/cropped) by David Cornwell on Flickr


Psycho-compulsion in Dutch workfare

smiley mock graffiti (wwwuppertal flickr)

I wrote an opinion article for the blog Sargasso in response to a recent documentary on the workfare programme in Rotterdam, the article (in Dutch) can be read here: De tegenprestatie en de psychodwang van de social dienst. Below you can read it in English.

De documentary (watch it here) shows us how case managers at Social Services engage with their ‘clients’. We see a worker trying to encourage an unemployed man: ‘From now on we’re going to think in solutions, not in problems’, she says, and: ‘Let’s keep the problem with ourselves.’ When she later gets up to print the so-called agreements form she says, making enthusiastic arm movements, ‘Hundred per cent, right?’.

Another worker suggest that work experience is not required for doing production work and delivering mail, and says – fists swinging – to the unemployed man sitting opposite of him: ‘You’ve got to show you have guts!’ A 60-year-old man tries to foster compassion, it’s a ‘difficult age’ for finding a job. Yes, the worker answers, ‘but we can’t give up.’ Later in the documentary we hear a worker say that it’s important to look to the future, because ‘What do you want to focus on, something you can’t change, or something you can change?’


Continue reading

Are algorithms class-blind?

Toledo 65 algorithm (jmjesus Flickr)

In an earlier post I wrote about a supposedly new solution to the injustice of the American bail system: risk assessment. To briefly summarize: many people in the US are in jail because they can’t afford to post bail, and risk assessment would avoid class bias because such assessment would be based on factors that are known to predict re-offending and not appearing in court. I criticized this idea, because risk assessment introduces a new class bias when factors include employment, housing, community support, and owning a car and a cell phone. Replacing judges’ biased discretion with a biased risk assessment tool does not solve the problem.

A recent article in the New York Times pointed out this problem, discussing how bail decisions use ‘little science’ and that ‘hidden biases against the poor and minorities can easily creep into the decision-making.’ For this and other reasons ‘many law enforcement groups and defense lawyers have supported the use of scientifically validated’ risk assessment tools. The news: ‘Now comes help in a distinctly modern form: an algorithm.’


There is new risk assessment tool based on an algorithm. Interestingly, this new tool, already tested and rolled out in 21 jurisdictions, challenges the widespread belief that class and criminal behaviour are tightly related:

The Arnold assessment has been met with some skepticism because it does not take into account characteristics that judges and prosecutors normally consider relevant: the defendant’s employment status, community ties or history of drug and alcohol abuse.

Continue reading