Ongelijkheid in Nederland

tv screens (flickr launceston_lad)

Deze maand verscheen onder mijn redactie, in samenwerking met Tim Reeskens en Saskia Keuzenkamp, een themanummer van het tijdschrift Sociologie over ongelijkheid in Nederland: Voorbij de hype: naar verklaringen van ongelijkheid in Nederland.

Onderwerpen die aan bod komen zijn:

  • status en klasse,
  • toenemende vermogensongelijkheid,
  • sociaal kapitaal,
  • beroepsmobiliteit van migranten,
  • opinies over belastingen,
  • denkbeelden over armoede,
  • beleefde ongelijkheid,
  • geweld en genderongelijkheid,
  • middengroepen,
  • tv-programma’s,
  • SCP-rapport Verschil in Nederland (2014),  en
  • boeken over ongelijkheid.

Alle artikelen zijn gratis te downloaden (open access).

Samen met mijn mederedacteuren schreef ik de inleiding op het thema, waarin we ons afvragen waarom het publieke debat over ongelijkheid pas na het boek van Thomas Piketty op gang kwam, terwijl daarvoor al enkele publicaties waren verschenen met alarmerende berichten over toenemende ongelijkheid en de terugkeer van een klassenmaatschappij in Nederland. Lees de inleiding hier.

Samen met Lenie van den Bulk schreef ik het artikel ‘Als je onderaan staat dan kun je stijgen’: beleefde ongelijkheid onder leerlingen in het voortgezet onderwijs. Dit artikel is gebaseerd op onderzoek dat Lenie deed voor haar proefschrift. Op basis van kwalitatief onderzoek onder 177 leerlingen in het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) onderzoeken we hoe leerlingen de maatschappij zien, in hoeverre zij een sociale hiërarchie construeren en hoe ze dat op hun eigen sociale positie betrekken. Hoe zien zij ongelijkheid? Zien ze vooral verschillen tussen armen en rijken, en tussen hoger en lager opgeleiden, of zien ze ‘hogere’ posities als de ‘betere’ en nastrevenswaardige posities? Hoe wordt ongelijkheid door deze leerlingen gerechtvaardigd en geneutraliseerd? Hoe belangrijk is een hogere status voor leerlingen? In de woorden van een vmbo-leerling: ‘Als je onderaan staat dan kun je stijgen.’ Download het artikel hier of lees hier een ingekorte versie op de website van Sociale Vraagstukken.

Verder schreef ik het essay Een strijd om beelden: arm en rijk op tv over beeldvorming over arm, rijk en ongelijkheid in Nederland aan de hand van de tv-programma’s Rondkomen in de Schilderswijk (RTL 4), Hoe heurt het eigenlijk? (AVROTROS), Een dubbeltje op zijn kant (RTL 4) en Arm in Nederland? Eigen schuld! (EO). Download het essay hier of lees hier een ingekorte versie op de website van Sociale Vraagstukken.

Image by Glenn Brown on Flickr

‘Everything about them smelled of decay’

ATOMnYM (flickr zyphichore)

One way in which class inequality has affected my life, is that it has become difficult to read a book or watch a movie without making a sociological analysis. In fact, it seems I’m drawn to science fiction – movies and books – for that very reason. Whether it is reading 1984, or seeing Matt Damon in Elysium (or even Justin Timberlake in In Time), I take pleasure in discovering how fictional class structure are thought out and in discovering its parallels with now.

For this reason (and others) I was curious to read Dave Eggers’s book The Circle (although it may be a caricature rather than sci-fi). ‘The Orwellian references scarcely need spelling out’, the Guardian said. So I wondered: How would Eggers imagine class inequality in his fictional society?

Continue reading

Armoede in docuserie Rondkomen in de Schilderswijk

Television (flickr medhuis)

In oktober-november zond RTL4 de docuserie Rondkomen in de Schilderswijk uit. De programmamakers wilden een documentaire maken over armoede in Nederland. Ik vroeg me af wat het programma de kijker nu eigenlijk vertelt over armoede en schreef daarover dit stuk voor weblog Sargasso: Krijgen we door ‘Rondkomen in de Schilderswijk’ meer inzicht in armoede?

Update 16/12: Lees hier de reactie (via Twitter) van programmamaker Peter van der Vorst.

Inspired by the tv-series Benefits Street, the Dutch channel RTL4 recently broadcasted a series titled (my translation) Getting by in the Schilderswijk. The Schilderswijk is a neighbourhood in the third largest city The Hague. Many of its residents are socioeconomically disadvantaged. A recent study shows that one of the poorest areas in the country is located here. Based on a collection of thoughts on poverty porn, I wondered what this show really tells us about poverty and wrote a short blog post about it for weblog Sargasso (in Dutch). In line with Bernhard Wagner’s analysis, I conclude that the question of how people manage to get by (or not) on a low income is largely absent from the show, and that by focusing on blameworthy behaviour and individual responsibility the ‘documentary’ offers a distorted image of (the causes of) poverty.

Photo by Jiří Zralý on Flickr

Allemaal gelijk in Typisch Nederlands

pigeonholed (steve taylor flickr)

De titel van het tv-programma Typisch Nederlands is goed gekozen, maar niet omdat het ons laat zien wat nu een ‘typisch Nederlandse identiteit’ is. Vooral dat uitvergroten van botsingen tussen ‘westers’ en ‘niet-westers’ en die obsessie met moslims vind ik typisch Nederlands. ‘Vooroordelen moeten aan de kant worden gezet’? De makers van het programma doen er weinig moeite voor. Op de website wordt Ama omschreven als een ‘typisch Antilliaanse vrouw’ (we weten natuurlijk meteen wat daarmee wordt bedoeld) en Dennis is een ‘echte Hagenees’ (de andere deelnemers niet, blijkbaar).

Ook typisch Nederlands is het gebrek aan aandacht voor klassenverschillen en sociale ongelijkheid. Wie via Typisch Nederlands kennis zou maken met ons land zou denken dat we in een heel gelijke, egalitaire samenleving leven. Onder de deelnemers geen politicus, arts of bankdirecteur, ook geen dakloze, drugsverslaafde of kansarme straatcrimineel. Alsof Nederland alleen uit middenklassers bestaat.

Continue reading

‘They were beneath suspicion’: Big Brother and the underclass

Big Brother is watching you (flickr timrich26)

Photo by timrich26 on Flickr

This week an American middle school teacher was suspended because he had written a book which depicted the ‘largest school massacre’ in history that killed 947 people. The police searched the school for bombs and weapons. The book is fictional. The massacre takes places on 18 March in the year 2902.

On Twitter people responded with Orwellian terms such as ‘thought police’ and ‘thought crime’. References to George Orwell’s novel 1984 are never far away in debates on crime policy.

This summer I re-read 1984. I had read the book years ago, but all I could remember was ‘Big Brother is watching you’ (probably because the phrase pops up every time you read about camera surveillance). Who, why and how exactly I had forgotten. Continue reading