Afschaffen eigen bijdrage detentie: flauwe bocht in de goede richting

 

au_palais_d27injustice_28pc3a8re_peinard29

* You can read this post in English here: Letting offenders pay, part 2

De regering besloot onlangs het voorstel voor een eigen bijdrage aan de kosten van detentie, te betalen door gedetineerden, te schrappen. Dat is goed nieuws, niet per se omdat het een slecht idee is dat mensen verantwoordelijk worden gehouden voor hun criminele daden, maar wel om verschillende andere redenen, waaronder het feit dat zo’n eigen bijdrage mensen met een laag inkomen harder raakt dan mensen met een hoog inkomen. Anders gezegd: het verplichten tot een eigen financiële bijdrage zal leiden tot klassenjustitie, omdat mensen met een laag inkomen in feite een extra straf wordt opgelegd, terwijl mensen met een hoger of hoog inkomen het bedrag zonder al te grote consequenties zullen kunnen betalen.

Gevolgen voor sociale positie

Een oplossing zou zijn geweest om de eigen bijdrage inkomensafhankelijk te maken, maar de regering besloot het voorstel in zijn geheel te schrappen, vanwege “de impact op de financiële positie van de bijdrageplichtigen, in het bijzonder gedetineerden, en de eventueel daaruit voortvloeiende gevolgen voor hun sociale positie en de druk op gemeenten in het kader van schuldhulpverlening.” Rechtsongelijkheid is niet de enige reden voor afschaffing, het gaat er ook om ‘terugkeer in de samenleving’ na detentie niet te belemmeren door mensen het uitzitten van hun straf op te zadelen met een schuld.

Het voorstel om mensen die vervolgd en veroordeeld worden voor een criminele daad te laten meebetalen aan hun strafproces is echter niet ingetrokken, hoewel de opgelegde bedragen wel met 25 procent zullen worden verlaagd. Hier worden ongelijkheid en klassenjustitie dus in stand gehouden: mensen met een laag inkomen worden door deze maatregel harder gestraft dan mensen met een hoog inkomen. Betaalregelingen voor mensen met weinig inkomen doen hier niets aan af, want uiteindelijk moet er worden betaald. (Ook al heeft de maatregel niet als doel te straffen – want het is geen boete – het valt te verdedigen de maatregel in zijn consequenties toch te beschouwen als een extra straf, en het is niet ondenkbaar dat mensen het wel als een straf ervaren, zeker wanneer de maatregel leidt tot een schuld.)

Een straf voor de armen

Een vergelijkbare maatregel is in april 2015 in het Groot-Brittannië ingevoerd: de ‘criminal court charge’. Het gaat om een bedrag van 150 tot 520 pond voor veroordeling in eerste aanleg en 900 tot 1200 pond voor veroordeling in hoger beroep dat bovenop de straf komt wanneer iemand wordt veroordeeld. Het exacte bedrag is afhankelijk van of de veroordeelde schuld bekent of niet. In het geval iemand het bedrag niet kan ophoesten, kan detentie volgen.

Hierover ontstond in de loop van het jaar veel ophef, onder meer onder rechters, die verplicht zijn de maatregel op te leggen. De vereniging voor rechters (Magistrates Association) protesteerde tegen de criminal court charge op grond dat het “unfair” en disproportionate” zou zijn en dat de charge niet inkomensafhankelijk was. Ook waren er zorgen dat onschuldigen geneigd zouden zijn schuld te bekennen omdat dat de charge lager uitvalt bij een schuldbekentenis. In de woorden van de voorzitter: “In all my years on the bench, I’ve never seen something strike so hard at the heart of justice.” Meer dan honderd rechters namen uit protest ontslag.

Marsrepen

The Howard League, een organisatie die pleit voor hervorming van het strafrechtsysteem, voerde sinds de invoering een campagne voor opheffing van de criminal court charge en verzamelde alle rechtszaken die de disproportionele consequenties laten zien, vooral daar waar het gaat om gemarginaliseerde personen. Enkele voorbeelden:

  • Een vrouw die dagenlang niets had gegeten moest nadat ze Marsrepen ter waarde van 75p had gestolen een charge van 300 pond betalen;
  • Een dakloze vrouw moest een charge van 200 pond betalen nadat ze was veroordeeld wegens bedelen in een parkeergarage;
  • Een dakloze man die werd veroordeeld voor winkeldiefstal moest een charge van 900 pond betalen.

Volgens de Howard League is de criminal court charge niets minder dan een straf voor de armen.

U-turn

Naar aanleiding van de protesten maakte de Britse staatssecretaris van Justitie Michael Gove deze week een “U-turn”, in de woorden van The Guardian, en kondigde aan de criminal charge met ingang van 24 december 2015 af te schaffen.

Het is jammer dat ons eigen ministerie van Justitie niet ook een U-turn heeft gemaakt. Het intrekken van het voorstel voor een eigen bijdrage voor gedetineerden is niet meer dan een flauwe bocht in de goede richting, als niet ook de voorziene problemen met de eigen bijdrage voor strafproceskosten niet worden serieus genomen.

Nu is de Britse criminal court charge niet hetzelfde als de eigen bijdrage voor strafproceskosten, maar de ervaringen overzees zijn voldoende reden om bezorgd te zijn over de consequenties in termen van proportionaliteit en rechtsgelijkheid. Op zijn minst zou afschaffing aldaar reden moeten zijn om het voorstel nog eens kritisch te bekijken. Daarbij moet de vraag worden gesteld of we een nieuwe vorm van klassenjustitie in het strafrecht willen introduceren. Het antwoord op die vraag kan eigenlijk enkel maar leiden tot een U-turn van onze eigen staatssecretaris.

Image: Au palais d’injustice (Père Peinard) on Wikimedia Commons

What do you think?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s