Twee tandenborstels en halve vrijheid

toothbrushes in love (pickerel Flickr)

Een vrouw en man (of een man en een man, of een vrouw en een vrouw) worden verliefd, en brengen gaandeweg meer tijd met elkaar door, tot ze onafscheidelijk zijn. Op een bepaald moment besluiten ze een tweede tandenborstel in de badkamer van hun geliefde achter te laten en wat ruimte te maken in hun kledingkast voor wat kleren van de ander.

Maar stel dat ze minder geluk hebben in hun werksituatie en daarom beiden een uitkering ontvangen. Dan moeten ze hun nieuwe geliefde niet alleen introduceren aan familie en vrienden maar ook aan hun casemanager van de sociale dienst. Doen ze dat niet, dan plegen ze fraude.

Tandenborstel verstoppen?

Als twee mensen praktisch samenwonen dan kunnen ze de kosten delen en hebben ze minder geld nodig. Daarom is de regel voor bijstandsontvangers dat ze minder geld ontvangen als ze een gedeeld huishouden voeren. Dat is redelijk. Maar wat betekent zo’n regel voor mensen persoonlijk?

Het is niet moeilijk voor te stellen hoe de verplichting om de sociale dienst te vertellen over een nieuwe relatie een bepaalde spanning met zich mee brengt voor de relatie. Wanneer die tweede tandenborstel in beeld komt, dan moet je een gesprek met elkaar voeren over geld en regels en de dreiging van sancties. Misschien word je het niet eens over wanneer je het aan de casemanager moet vertellen. ‘Zullen we de tandenborstels verstoppen?’, stelt zij misschien voor, ‘of gewoon alleen thuis onze tanden poetsen?’ Hij oppert misschien dat ze elkaar wat minder vaak moeten zien, voor de zekerheid.

Hoofd in de wolken

Zodra je een gedeeld huishouden voert, dan moet je samen beslissingen nemen over geld, wat niet de meest romantische bezigheid is als je nog met je hoofd in de wolken bent. Maar vooral verlies je iets van je persoonlijke vrijheid. We gaan er misschien al te gemakkelijk van uit dat mensen een gedeeld huishouden verzwijgen omdat ze meer geld willen vangen. Maar is het fraude, als mensen hun persoonlijke vrijheid niet willen verliezen?

Het is eigenlijk oneerlijk, realiseer ik mij, dat ik nooit over dit soort dingen hoef na te denken. Als ik een relatie krijg, dan kan ik zo veel tandenborstels achterlaten als ik wil. Ik hoef niet na te denken over wanneer ik mensen vertel over een nieuwe liefde waar ik veel tijd mee doorbreng, laat staan dat ik bang hoef te zijn voor minder inkomen als ik dat verzwijg. Ik kan in de zevende hemel blijven rondhangen zo lang als het duurt.

Verstikking

Het lijkt misschien banaal, om het over tandenborstels te hebben, maar de sociale dienst telt (of telde) daadwerkelijk tandenborstels om te controleren of mensen een gedeeld huishouden voeren. En het is slechts een voorbeeld van hoe de vele regels de autonomie van bijstandsontvangers inperken.

Het is makkelijk te vergeten dat onze sociale voorzieningen de persoonlijke vrijheid van mensen heeft vergroot. Toch vraag ik mij af of mensen die nu afhankelijk zijn van een uitkering dat ook zo ervaren. Natuurlijk, dat je kunt terugvallen op een sociaal vangnet betekent dat je geen honger of een leven op straat hoeft te vrezen. Maar vrij zijn van honger en dakloosheid is niet hetzelfde als persoonlijke vrijheid ervaren. Negatieve vrijheid is slechts halve vrijheid.

Mensen zijn als planten, zei socioloog en jurist Kees Schuyt een tijd terug: als je ze te weinig water en zonlicht (regulering en sociale cohesie) geeft, dan bloeien ze niet op en gaan ze dood. Als je ze te veel geeft, dan verstikken ze.

This post was published in English on Leiden Law Blog: Two toothbrushes and half freedom. ‘Vrijheid’ is het motto van de Universiteit Leiden en in het kader van het 440-jarig bestaan van de universiteit bloggen medewerkers en studenten over het thema vrijheid.

Photo by pickerel yee on Flickr (cropped)

One thought on “Twee tandenborstels en halve vrijheid

  1. Pingback: Wat willen partijen doen aan ongelijkheid? Deel 2: inkomen - Sargasso

What do you think?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s