Marginalisering en verzet

Shop_fire_during_London_riots,_2011 (wikicommons)

Voor het tijdschrift Sociologie schreef ik een recensie over het boek Revolting Subjects. Social Abjection and Resistance in Neoliberal Britain (Zed Books, 2013) geschreven door de Britse sociologe Imogen Tyler. Hier enkele fragmenten uit mijn recensie:

[…] De collectieve afkeer van sociaal gemarginaliseerde groepen staat centraal in het boek Revolting Subjects van de Britse sociologe Imogen Tyler. De titel van het boek moet op twee manieren worden gelezen. Revolting verwijst enerzijds naar hoe bepaalde groepen ‘abject’ – walgelijk, minderwaardig, verachtelijk – worden gemaakt, anderzijds wil Tyler laten zien hoe deze gemarginaliseerde groepen zich verzetten (de tweede betekenis van revolting) tegen de classificatie als ‘national abjects’. Op basis van interviews, beleidsdocumenten, nieuwsberichten en populaire cultuuruitingen zoals reality-tv en sociale media analyseert Tyler hoe de werkloze ‘onderklasse’ (in Engeland ook wel aangeduid als ‘chavs’), woonwagenbewoners, vluchtelingen en illegale migranten worden verbeeld als minderwaardig en zelfs gevaarlijk, en hoe de neoliberale staat van deze beeldvorming profiteert. […]

In [zes empirische] hoofdstukken laat ze goed zien hoe negatieve beeldvorming ontstaat via een samenspel van actoren: politici (conservatief én sociaaldemocratisch) via toespraken en beleidsdocumenten, journalisten via krant en tv, en burgers via demonstraties en, vooral, sociale media. […]

Kenmerkend voor neoliberale democratieën, aldus Tyler, is dat zij functioneren op basis van publieke overeenstemming. De media spelen hierin een grote rol, enerzijds omdat kranten en tv voor politieke campagnes worden ingezet en anderzijds omdat sociale media steeds meer als publiek domein fungeren. Blogs, Facebook, tweets en commentaren onder nieuwsberichten zijn wat de discussie op straat en in het café ooit waren. Doordat de minderwaardige of gevaarlijke status van abjecte groepen via de (sociale) media steeds opnieuw wordt benoemd, ontstaat een breed gedragen beeld van vluchtelingen als oplichters, van werkloze jongeren als onverantwoordelijk tuig, en van arbeidsongeschikten als uitkeringsfraudeurs. De instemming van het publiek met deze classificaties legitimeert vervolgens punitieve en disciplinerende maatregelen zoals vreemdelingendetentie, het korten van uitkeringen en meer algemeen het opheffen van de verzorgingsstaat. Tyler laat zo zien hoe ‘neoliberal Britain’ niet alleen top-down via de staat vorm krijgt, maar ook bottom-up via het publieke domein. […]

Ook de werkloze ‘onderklasse’ wordt gevangengehouden in hun stigma. Ze willen meedoen – werken, consumeren – maar geen werkgever wil ze aannemen. Sociale noch fysieke mobiliteit is mogelijk voor het abjecte individu.

Het is deze immobiliteit en uitzichtloosheid waartegen de rechtelozen en kanslozen zich verzetten. Dat laten bijvoorbeeld de ‘London riots’ zien. Die rellen, die plaatsvonden in 2011, worden beschreven in een hoofdstuk (ook weer dubbelzinnig) getiteld ‘The kids are revolting’. Nadat de 29-jarige Mark Duggan door de politie werd doodgeschoten, gingen duizenden jongeren in Londen en diverse andere steden de straat op om te protesteren tegen de onrechtvaardige behandeling door de politie. De rellen duurden vijf dagen en lieten een spoor van vernieling en plundering na. De overheid en veel nieuwscommentatoren weigerden de rellen te zien als een protest tegen sociale ongelijkheid. Uit interviews met de jongeren blijkt dat veel van hen, onder wie veel werkloze jongeren die opgroeiden in achterstandswijken, zich wel degelijk keerden tegen de staat en de samenleving. ‘They don’t care about society because society has made it very clear that it doesn’t care about them’ (p. 206). Het beeld van een losgeslagen en criminele onderklasse (‘the scum class’) overheerste in de media, maar voor de jongeren zelf waren de plunderingen de enige manier om te voldoen aan de vereisten van de consumptiemaatschappij waarin consumptie telt als ‘a passport to personhood if not citizenship’ (p. 202). […]

Door zulke daden van verzet te documenteren hoopt Tyler de publieke overeenstemming over wie en wat minderwaardig is te doorbreken. […] Toch blijf ik na de laatste bladzijde achter met de vraag of een complex boek als Revolting Subjects in staat is de dominante beeldvorming, die steeds wordt herhaald via veel toegankelijkere media, te doorbreken.

Photo: shop fire during London riots (wikimedia)

2 thoughts on “Marginalisering en verzet

  1. Dit is weeral een heel interessante en scherpe analyse van Gwen. Haar vermelding ‘Tyler laat zo zien hoe ‘neoliberal Britain’ niet alleen top-down via de staat vorm krijgt, maar ook bottom-up via het publieke domein’ doet denken aan het ‘crime complex’ dat D. Garland beschrijft in zijn boek ‘Culture of control’ (2001). Niet alleen consumentisme, marktfundamentalisme en neoliberalisme kan leiden tot punitieve beleidsopstoten, maar vooral dat hele grote bevolkingsdeel dat niet langer wenst te leven in een crime-prone society en de schuld daarvan toekent aan de ‘scum class’ waar Tyler het ook heeft. We zijn dus allen zelf verantwoordelijk om stigmatiserende maatschappijbeelden en ‘responsabilsering’ van de ‘chavs’ en de minderbedeelden de wereld uit te helpen.

    • Dank je wel voor deze aanvulling Elke. David Garland schreef zijn boek voordat de sociale media zo’n grote rol gingen spelen in de beeld- en opinievorming. Het zou inderdaad interessant zijn om de analyses van Garland en Tyler eens naast elkaar te leggen. Ik meen dat Garland het ‘crime complex’ (de toegenomen angst voor criminaliteit en de ‘gevaarlijke onderklasse’) vooral toeschreef aan de middenklasse. Via de sociale media is het publieke debat echter toegankelijker geworden voor alle lagen van de bevolking. Zoals Tyler schrijft: de zogenaamd gevaarlijke onderklasse kan zich ook verzetten tegen negatieve beeldvorming. De vraag is nu in hoeverre dat gebeurt, en of sociale media inderdaad democratiserend werken.

What do you think?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s