Onbewuste klassenjustitie

nothing to see here (flickr girlontheles)

‘Als ik ergens een hekel aan heb, is het klassenjustitie’, aldus Jos Poelmann, een van de zes oud-gevangenisdirecteuren die afgelopen september aangiften deden tegen minister Opstelten. Zij beschuldigen de minister van ‘het vertragen in plaats van voortvarend handelen’ van aangiften tegen Demmink (tegen wie een strafrechtelijk onderzoek loopt naar seksueel misbruik van minderjarige jongens). Poelmann stelt dat hij zelf altijd direct een personeelslid op non-actief moest zetten bij twijfel over integriteit – waarom zou dat niet gelden voor topambtenaren?

Afgelopen maand werd de overheid nogmaals beschuldigd van klassenjustitie in reactie op de arrestatie van twee gezinnen die voornemens zouden zijn af te reizen naar de Islamitische Staat in Syrië/Irak. Nourdin El Ouali van de Rotterdamse partij Nida noemde de preventieve aanpak van vermeende jihadisten ‘klassenjustitie’: ‘Moslims zijn op voorhand verdacht, ze kunnen op voorhand worden vastgezet tot het tegendeel is bewezen. Dat is rechtsongelijkheid.’ Ik zou zeggen dat hier meer sprake is van ‘religiejustitie’, wat natuurlijk ook onacceptabel zou zijn.

Geen enkel voorbeeldje

Ongeveer een jaar geleden verkondigde Opstelten stellig dat er in Nederland geen sprake is van klassenjustitie, zelfs niet ‘een enkel voorbeeldje’. Opstelten reageerde op kritische vragen van de SP en D66 over de bezuinigingen op de rechtsbijstand. Een week daarvoor moest Opstelten ook al vragen (weer van de SP) over klassenjustitie beantwoorden in verband met de ‘megaschikking’ (35 miljoen euro) met een oliehandelaar. Naar aanleiding van deze Kamervragen schreef ik vorig jaar een blog waarin ik stelde dat we niet kunnen weten of klassenjustitie voorkomt of niet, omdat er ook niet ‘een enkel voorbeeldje’ is van goed onderzoek hiernaar. Wel zijn er volgens mij voldoende aanwijzingen die een onderzoek hiernaar rechtvaardigen.

Misschien dat Opstelten zo krampachtig ontkent omdat hij bij het woord klassenjustitie denkt aan samenzweringstheorieën, een duister complot tegen de onderklasse. Maar daar heeft klassenjustitie niets mee te maken, schreef rechtssocioloog Kees Schuyt in 1976 (toen er nog serieuze discussie was over klassenjustitie):

Van primair belang bij deze discussie is een omschrijving van het begrip klassejustitie. Bedoelt men ermee dat er een bewuste en gewilde bevoor- of benadeling van bepaalde groepen verdachten of partijen door een rechter wordt toegepast, eventueel door een verdraaiing of verkrachting van een wetsbepaling, dan zal Langemeijer [toen procureur-generaal bij de Hoge Raad] gelijk hebben in zijn ontkenning dat er klassejustitie bestaat in Nederland. Maar bevoor- en benadeling van bevolkingsgroepen geschiedt in de moderne samenleving niet meer openlijk of pijnlijk oprecht. Het geschiedt veel meer via indirecte mechanismen en onbewuste beïnvloeding.

(in Meten met twee maten, p.597)

Voor (rechts)sociologen is het normaal dat verschijnselen het gevolg zijn van niet-opzettelijk en onbewust gedrag. Schuyt wijst op de verwevenheid van het recht met de sociale structuur. Als ongelijke behandeling past bij algemeen geaccepteerde denkbeelden dan kan het gerechtvaardigd en logisch lijken. Dat lijkt bijvoorbeeld het geval te zijn wanneer economische argumenten worden opgevoerd voor het niet handhaven van de wet. Wanneer het economisch denken alles overheerst, kunnen economische belangen onrechtvaardige besluiten rechtvaardigen – zie de volgende discussies die ook in de afgelopen maand werden gevoerd.

Ondernemertje pesten

Nieuwswebsite dichtbij.nl legde haar lezers de volgende stelling voor: ‘Rotterdam doet aan klassenjustitie voor yuppenkroeg.’ Driekwart van de stemmers was het met de stelling eens. Wat was er aan de hand? De Rotterdamse kroeg De Witte Aap mocht binnen een week na een steekpartij voor de deur weer open, terwijl de regel is dat kroegen bij zulke incidenten twee weken dicht gaan. Bij andere kroegen wordt die regel gehandhaafd, maar bij deze ‘yuppenkroeg’ dus niet (en ook niet bij een andere yuppenkroeg). Dichtbij.nl vermoedde dat ook een ‘heuse Facebook-petitie’ een rol had gespeeld, evenals verontwaardigde reacties van lokale politici.

Sluiting is ‘niet raar’ voor ‘foute cafés’, vindt Elsevier. Maar een populair café (de beste bar ter wereld) met goede reputatie dichtgooien vanwege een steekincident ‘is geen veiligheidsbeleid. Dat is ondernemertje pesten.’ Elsevier benadrukt dan ook dat de ondernemer door de sluiting omzet heeft gemist en dat gelukkig de kroeg weer open mocht ‘net op tijd voor het weekend dat voor de deur staat dat extra druk zal zijn door de jaarlijkse City Race.’

De meeste criminelen willen rust

Ander voorbeeld: advocaat Gerard Spong uitte kritiek op het Openbaar Ministerie vanwege de schikking met de Libor-fraudeurs en kondigde aan een artikel 12-procedure te starten om het OM te verplichten de Rabo-fraudeurs alsnog te vervolgen. Hij noemde het woord klassenjustitie niet maar zei tegen Jeroen Pauw wel dit:

Pauw: De advocaat-generaal zegt: ja, de financiële wereld heeft een beetje rust nodig.

Spong: Ja dat was zo stuitend, dat heeft mij buitengewoon… ik vond dat ergerlijk. Dan heb je dus een enorm misdrijf begaan, een reeks van misdrijven, systematisch, jarenlang, de gemiddelde cliënt van mij kan zijn vingers erbij aflikken bij wijze van spreken, en dan kom je dus met dat onzinnige argument…

Pauw: Rust…

Spong: Rust en duidelijkheid wil de bancaire sector. Nou ik kan je wel zeggen, de meeste criminelen willen rust. Maar, die krijgen ze ook wel, maar alleen via de strafrechter in de gevangenis! Dáár komen ze tot rust.

(in Pauw, vanaf minuut 17:30)

Oproep: een enkel voorbeeldje?

In het kader van mijn onderzoek naar de relatie tussen klassenongelijkheid en strafrecht/criminaliteitsbeleid bekijk ik ook de publieke opinie over klassenjustitie. Ik onderzoek mediaberichtgeving en discussies over klassenjustitie op populaire blogs. Weet u ‘een enkel voorbeeldje’ van een discussie over of beschuldiging van klassenjustitie in de (sociale) media? Ik hoor het graag!

Voor contact: e-mail mij of laat een comment achter.

Photo by girl_onthe_les on Flickr (nothing to see here)

What do you think?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s