Falende criminologie

image

Net als we links en rechts onderscheiden in de politiek, is er linkse en rechtse criminologie. Kort door de bocht: in de rechtse criminologie staan straffen en handhaving meer centraal, terwijl linkse criminologen zich meer bezighouden met sociaal beleid ter preventie van criminaliteit. Aan de rechterkant wordt meer gewezen op schuld en eigen verantwoordelijkheid, aan de linkerzijde gaat het vaker over rol van de maatschappij en in het bijzonder onrechtvaardigheid in het ontstaan van crimineel gedrag. Tijdens de National Deviancy Conference in Middlesbrough (VK), waar ik afgelopen week bij was, ging het vooral over de linkse criminologie – en het falen van ervan in het bieden van adequate antwoorden en oplossingen voor criminaliteit.

Waar veel linkse criminologen moeite hadden, en nog steeds hebben, hun ideeën onder de aandacht te brengen bij politici en beleidsmakers, werden en worden veel adviezen van rechtse criminologen met succes vetaald naar concreet beleid (bijvoorbeeld de broken windows theorie, situationele preventie en zero tolerance policing). Met de opkomst van een meer neoliberale politiek werd het voor linkse criminologen steeds moeilijker om hun ideeën aan de man te brengen. Obstakel hierbij was ook dat linkse criminologen niet graag over de criminaliteit van de ‘onderklasse’ praten. Liever wijzen zij op misstanden bij politie en justitie, criminalisering via ongelijke machtsverhoudingen, stigmatisering van (arme) daders, en de desastreuze effecten van toenemende ongelijkheid. Het negeren en soms zelfs ontkennen van daadwerkelijk crimineel gedrag, de gevolgen ervan voor slachtoffers en de angst onder de bevolking, deed de linkse criminologie de das om.

In reactie op de inadequate linkse criminologie, ontstond in de jaren ’80 ‘realist criminology’ (onder invloed van o.a. Jock Young). De conferentie afgelopen week werd georganiseerd door het Teesside Centre for Realist Criminology dat deze stroming onlangs weer nieuw leven heeft ingeblazen. Realisten ontkennen niet dat er ernstige criminaliteit bestaat en dat personen daar zelf ook een rol in hebben – en ja, er soms bewust voor kiezen anderen schade toe te brengen. Criminologen Steve Hall, Simon Winlow en Craig Ancrum bijvoorbeeld, schrijven in hun boek Criminal Identities and Consumer Culture (Routledge, 2008) over inbrekers, overvallers en drugsdealers die hun misdaden plegen simpelweg omdat ze veel geld en mooie spullen willen hebben. Net als de meesten van ons, zijn zij niet immuun voor de consumptiecultuur, maar bij gebrek aan inkomen uit werk moeten zij op een andere manier aan hun consumptiegoederen komen. Het is een waarheid die altijd moeilijk te erkennen is geweest voor linkse criminologen, omdat zo’n analyse al snel de roep om harder aanpakken en strenger straffen ondersteunt.

Maar waarin de linkse realisten zich onderscheiden van de rechtse criminologen is de kritische analyse van de rol van maatschappelijke ontwikkelingen, in het bijzonder financieel kapitalisme en onze cultuur van consumptie en dog-eat-dog competitie. Die context leidt niet alleen tot criminaliteit aan de ‘onderkant’ maar tot allerlei misstanden en misdaden, waaronder ook die veroorzaakt en gepleegd door de financiele sector, multinationals en de overheid. Hun realistische analyse is echter, anders dan die van hun traditionele linkse collega’s, dat criminaliteit niet uit protest tegen het systeem is. Criminelen, ook die uit de ‘onderklasse’, willen dezelfde dingen als de meeste niet-criminele doorsnee mensen: status, succes, geluk. Het is in de eerste plaats onze cultuur die criminogeen is, en het probleem is dat wij (althans de meesten van ons) in die cultuur geloven. Er is dus geen enkele, in elk geval geen breed gedragen wil om het systeem, de manier waarop we nu samenleven, te veranderen.

Links realisme komt dan ook nog steeds niet met een makkelijk te aanvaarden boodschap. En de oplossingen zijn ook nog steeds verre van simpel. Beleidsmatige aanpassingen die beogen het kapitalisme ‘rechtvaardiger’ te maken bestaan niet: kapitalisme valt niet te temmen, het heeft geen vriendelijk gezicht. Alleen een compleet ander sociaal systeem kan een eind maken aan de gevoelens van afgunst, miskenning en woede en daarmee aan de meest verwoestende vormen van criminaliteit. De nieuwe linkse criminologen zijn dus zeker niet minder radicaal in hun analyse. Dit blijft vrees ik, voorlopig althans, een obstakel voor impact. Daar komt bij dat op dit moment ook onder realistische criminologen geen helder beeld lijkt te bestaan van een nieuw en beter systeem. Ik kan dan ook niet melden dat we tijdens de conferentie hebben bedacht hoe zo’n alternatief systeem eruit ziet of hoe we tot een radicale maatschappelijke transformatie moeten komen. Duidelijk is wel dat we er niet komen met wat herverdeling hier en daar, laat staan met economisch ‘herstel’.

* Het onderscheid tussen rechts en links beschrijf ik hier nogal grof, in werkelijkheid ligt het natuurlijk iets genuanceerder en valt te twisten over welke criminologen aan welke kant kunnen worden ingedeeld.

What do you think?

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s